NHỮNG BẬC THỀM RÊU Bước Đi Âm Nhạc Kế Tiếp của Đào Nguyên 

tlca






 

 

 





Sau hơn ba tháng nghe CD Những Bậc Thềm Rêu (CD-NBTR) của Đào Nguyên, tôi lại càng rõ ràng hơn ấn tượng của mình về CD này. Tôi nghĩ về một khu vườn tịnh lặng, được người chủ vườn chăm sóc thật kỹ càng, sắp xếp rất trang nhã và ngăn nắp. Trong khu vườn này, mỗi loài hoa có một khoảng đất riêng cho nó, và mỗi đã được ươm ấp nâng niu thành những màu sắc rõ ràng và hài hòa.

Trước hết, bạn sẽ không nghe được trong nhạc của Đào Nguyên những âm ba nghẹn ngào than khóc hoặc cay đắng tủi hờn. Nỗi buồn trong nét nhạc của Đào Nguyên long lánh và lãng đãng như những cung điệu rải dài trong ca khúc Nắng Mưa Cuộc Tình, hay có khi chan chứa đầy vơi như những nốt nhạc đang trầm thấp bỗng vút lên cao của Chiều Không Em.

Về lời ca, như nhiều nhạc sĩ khác ở hải ngoại hiện nay, Đào Nguyên nghiêng hẳn vào phía mang lời thơ vào nhạc. Trong mười ca khúc của CD-NBTR, đã hết tám bài Đào Nguyên dùng lời thơ của nhiều tác giả khác nhau. Điều này với thính nhận của cá nhân tôi, là một điều hơi đáng tiếc. Bởi từ góc nhìn của tôi, một bài thơ dù hay tới đâu cũng sẽ gò bó người nhạc sĩ không ít thì nhiều bởi những vần điệu và ngăn nắp thể loại của nó . Tôi vẫn tin người nhạc sĩ sẽ tận dụng và đẩy xa khả năng viết nhạc của mình nếu họ làm được cả hai - tự soạn lời ca cho chính nhạc của mình và dùng lời thơ của người khác. Từ Phạm Duy đến Từ Công Phụng, từ Ngô Thụy Miên qua Trịnh Công Sơn, từ Nhật Trường sang Phạm Đình Chương, những nhạc phẩm được phổ từ thơ của các nhạc sĩ này chỉ chiếm phần thiểu số trong toàn thể sáng tác của họ. 

Hai bài ca do Đào Nguyên đặt lời, Ngôn Ngữ Tình Yêu và Hài Tiên, còn quá ít để có một khái niêm rõ ràng về Đào Nguyên ở phương diện này. Và trên căn bản đó, tôi muốn giới hạn phần ghi nhận còn lại trong bài viết của mình về tám bài ca Đào Nguyên đã phổ từ thơ vào nhạc. 

Trước hết, Đào Nguyên không mang thơ lục bát vào nhạc của mình trong CD-NBTR này. Tôi cho đây là Đào Nguyên muốn tự thử thách mình, bởi thể thơ lục bát rất dễ đưa vào nhạc, nhất là qua nhịp điệu 3/4 của Boston hay Valse. Đào Nguyên gắn bó với những bài thơ 7-chữ và 8-chữ. Hết sáu trong tám bài thơ được Đào Nguyên chọn để phổ nhạc là hai thể thơ này, như Em Không Còn Qua Nữa Bậc Thềm Rêu, Quê Hương Người Tình, Còn Đâu Tuổi Thơ, v.v… Hai thể thơ này, nhất là thể thơ 8-chữ, đòi hỏi người nhạc sĩ phải vất vả hơn khi phải phổ nhạc, bởi nếu phổ không đạt, khi được hát lên, những bài ca mang hai thể thơ này sẽ nghe không thành một ca khúc, "mà như là những bài thơ được hát, nghĩa là nghe những bài này như là những bài thơ được đọc theo nốt nhạc” *. Nghĩa là chất thơ át hẳn chất nhạc. Tôi nghĩ Đào Nguyên biết rất rõ điều này. Và Đào Nguyên đã khá thành công với sáu ca khúc mang hai thể thơ này. Những ca khúc này đã được Đào Nguyên pha đậm chất nhạc nhiều hơn thơ mặc dù những bằng trắc vần điệu của thi từ có khi vẫn phảng phất (vài chỗ) hay rõ nét (thỉnh thoảng). Nói một cách ví von, nếu nhạc là cà phê, và thơ là đường, thì Đào Nguyên đã pha cho thính giả sáu ly cà phê đậm đà riêng biệt, với ngọt ngào dịu dàng vừa miệng của đường trong mỗi ly. Ngược lại, tôi đã nghe rất nhiều ca khúc phổ thơ khác, mà chỉ nếm (nghe) được vị đường ngọt gắt mà chẳng nhận ra hương vị của cà phê. 

Nhận ra một điều nữa. Đào Nguyên đã chọn những ca khúc mang nhiều nội dung đa dạng vào CD-NBTR này - về quê hương (Quê Hương Người Tình), về tuổi thơ (Còn Đâu Tuổi Thơ, về tệ trạng buôn bán lậu trẻ em Việt Nam), về tình yêu (dĩ nhiên) và về nhân sinh quan (Chặng Dừng). Tôi nghĩ qua sự lựa chọn nội dung ca khúc đa dạng này, Đào Nguyên đã muốn thử thách mình nên đã không chỉ chọn toàn thơ tình yêu hay quê hương làm đề tài. Ở phương diện này, tôi nghĩ Đào Nguyên đã rất tận tụy khi săn sóc áo quần âm nhạc cho những đứa con tinh thần của mình. Và đa số người nghe chắc cũng nhìn ra điều đó khi nghe được nhiều tiết tấu âm điệu khá khác nhau của mỗi bài.

Sau hết, tôi cảm nhận ra (có thể không chính xác) là hình như Đào Nguyên hài lòng nhất với hai ca khúc Em Không Còn Qua Nữa Bậc Thềm Rêu và Chiều Không Em. Điều này rất hiển nhiên. 

Trong ca khúc Em Không Còn Qua Nữa Bậc Thềm Rêu, Đào Nguyên đã thành công vượt bực về mặt âm nhạc. Đào Nguyên tự tin thay chữ cho lời thơ hòa tan vào nhạc. Bài hát, khi ca lên, đã không còn mang âm hưởng vần điệu của một bài thơ 8-chữ. Nhất là khi vào điệp khúc, từ cung thứ chuyển qua trưởng, Đào Nguyên mạnh dạn ngắt những câu thơ suôn sẻ thành những đoạn ngắn khác nhau, và sau đó, uyển chuyển gieo vào giòng nhạc thành ca từ, mà dấu vết bài thơ gần như hoàn toàn mất tích. Vốn không dễ làm; mà làm cho hay lại còn khó hơn nữa. Đào Nguyên đã làm được, với ca khúc này.

Chiều Không Em là một thử thách khác, có thể nói là cam go hơn rất nhiều. Chiều Không Em là một thể thơ rất ít khi được phổ nhạc, thể thơ tự do. Ngay cả những nhạc sĩ kỳ cựu nêu trong phần đầu bài viết này cũng ít phổ nhạc thể thơ này. Tài năng và khả năng phổ thơ vào nhạc của Đào Nguyên được xác định rất rõ ràng trong bài hát này. Âm hưởng bài nhạc đi từ trầm mặc buồn riêng (Cơn gió nhẹ ru êm êm... cơn gió nhẹ ru êm êm...) đến xót xa cao vút (Chiều không em, tim ray rứt Trương Chi...). Hơn thế nữa, Đào Nguyên đã khéo léo thay thế hay loại bỏ nhiều thi từ một cách rất ngoạn mục mà vẫn giữa được linh hồn của bài thơ. Từ: 
Chiều không em, tôi trở về bóng tối nằm trong lòng bóng tối
Và hồn thương nhớ hóa đá nghìn năm
Tảng đá rong rêu giữa cuộc đời sỏi đá
Đá yêu người nên nở đóa phong lan
Hương phong lan nhớ tóc em
đêm đêm quyện bay theo nghìn cánh hạc
Cánh hạc xa ngàn, tơ mộng vương bối rối nốt chân
(thơ Nhất Uyên - Tĩnh Vật)

thành:
Chiều không em 
tâm tư khô cằn như sỏi đá nghìn năm
cùng rong rêu trên đá khô 
phong lan nở cho người
man mác mùi tóc ai thơm
theo cánh vạc bay xa vời

Cô đọng. Sâu sắc. Là lời ca. Tuy thay đổi thi từ rất nhiều để chuyển thành ca từ, Đào Nguyên vẫn giữ được hầu như trọn vẹn ý thơ nguyên thủy. Tuy nói về một chia tay, nhưng mỗi tình nhân vẫn bước đi với tâm an lòng lặng. Và màu trắng của trong "Bông tuyết rơi.. bông tuyết rơi... tình tôi màu băng tang" là hiện thân cho mối tình tinh khiết trọn kiếp mang theo. Và nhạc thì khắc khoải chợt dừng chợt tiếp, trầm bổng miên man.

Với CD-NBTR thứ hai này, tôi nghe ra một Đào Nguyên tự tin hơn, đa dạng hơn. Nếu âm nhạc là một hành trình, và mỗi tác phẩm là một đánh dấu cho chặng đường đã đi qua, thì thiết nghĩ, đoạn đường thứ hai này của Đào Nguyên là một bước tới vững vàng. Trong bài viết về CD đầu tay của Đào Nguyên, Trả Lại Cho Anh, tôi đã chia sẻ rằng "Tôi mong được nghe những bài nhạc do Đào Nguyên phổ từ những bài thơ với ngôn từ khai phá hơn, những bài thơ tách rời hẳn vần điệu, những bài thơ nội dung hút thẳm chiều sâu" *. Sau khi nghe CD-NBTR, tôi cảm nhận rằng Đào Nguyên đã bắt đầu bước vào sân chơi âm nhạc khai phá ngôn từ, tách rời vần điệu đó, mà Em Không Còn Qua Nữa Bậc Thềm Rêu và Chiều Không Em là hai dấu ấn đậm nét nhất trong mười ca khúc đa dạng và tự tin.

Đủ, để tôi mang trong lòng một mong đợi cho những bước đi âm nhạc kế tiếp của Đào Nguyên. 

npn
May 10, 2010

* trích từ Vài Ghi Nhận về CD TRẢ LẠI CHO ANH của Đào Nguyên, 2005 

liên lạc:
Ðào Nguyên
P.O.Box 362156
Milpitas, CA 95036-2156

email: daonguyenmusic@yahoo.com
website: http://www.daonguyenmusic.com